Gerçek 58.

Kudüs’teki Aziz Yakup Ermeni Kardeşliği’nin tarihi İ.S. 7. yüzyıla kadar uzanıyor.

Ulusça Hıristiyanlığı kabul eden ilk halk olan Ermenilerin, İsa peyamberin yaşadığı ve mucizeler gerçekleştirdiği yerlerin geleneklerini çok eski tarihlerden bu yana sürdürüyor olmaları hiç de şaşırtıcı gelmemeli. Hatta Ermenilerin, İ.S. 301 olarak kabul edilen Hıristiyanlığı benimseme tarihinden elli yıl önce Kutsal Topraklar’da dini yaşantılarının olduğuna ilişkin göstergeler bile bulunuyor. Yalnızca yerleşik kilise cemaatlerinin değil, tüccar ve zanaatkârların da katıldığı hac seferleri, Kudüs’teki en azından İ.S. 7. yüzyıldan bu yana süregelen Ermeni varlığının temellerini attı. İlk Ermeni episkoposu bu tarihte Kudüs’e atandı. Episkoposluk sonradan Patriklik makamına dönüştü.

Ermeni Patrikhanesi, ayrıca Yahudi, Müslüman ve Hıristiyan bölgelerinin bulunduğu Kudüs’ün Ermeni mahallesinin büyük bir bölümünü kapsayacak şekilde konumlanmıştır. Patrikhane, şehirde yaşamını sürdüren küçük Ermeni toplumuna dini hizmet vermenin yanı sıra, günlük ihtiyaçlarıyla da ilgilenir. Osmalı döneminde kurulan ve Kudüs’te çeşitli toplumların haklarını ve görevlerini düzenleyen sistem büyük ölçüde bugün de yürürlükte. Ancak bilindiği gibi, her ne kadar Musevilik, Hıristiyanlık ve İslam’ın en kutsal mekânlarını barındırsa, bu nedenle de UNESCO Dünya Mirası statüsüne sahip olsa da, Kudüs’ün Eski Şehir olarak bilinen kesimi bugün İsrail-Filistin çatışmasının merkezlerinden birinde yer almakta.

Kudüs’ün tarihinin çok eskilere dayandığı bilinir. Müslüman fatihlerin ve Hıristiyan Haçlıların gelip geçtiği yüzyıllar boyunca Ermeniler her iki tarafla da iyi ilişkiler sürdürüp, yavaş yavaş manastır arazilerini genişleterek, Patrikhane’nin sahip olduğu toprakları artırdılar; gerek dini, gerek kamusal yapılar inşa ettiler. Ermenilerin, tek olmasa da, Kudüs’teki en önemli kilisesi, Haçlı döneminden günümüze ayakta kalmış nadir yapılardan Saint James (Aziz Yakup) Katedrali 12. yüzyılda yapılmış.

Ermeni Kilisesi, (Doğu) Ortodoks ve (Batı) Latin kiliselerinin yanı sıra bölgedeki kutsal mekânlardan da sorumlu. Bunlar arasında, Kudüs’teki Kutsal Kabir Kilisesi (İsa’nın mezarı üzerine inşa edildiği söylenir) ve eski Juliyen takvimine göre 18 Ocak’ta Kudüs Ermenilerinin Noel’inin kutlandığı Beytüllahim’deki Kutsal Doğuş Kilisesi de yer alıyor.

Ermenice el yazması eserlerin, Ermenistan’da Matenadaran arşivlerinde bulunanlar dışındaki en geniş koleksiyonunu barındıran Kudüs Patrikhanesi, 1833 yılında kentteki ilk matbaayı kurmuş ve kitap basımı alanında öncülük etmiştir. Yerel Ermeni okulunun yanı sıra, ruhban okulu, kütüphane ve müzenin de yönetiminden sorumlu olan Patrikhane, bugün de bir öğrenme merkezi olma özelliğini sürdürmekte.

20. yüzyıl genel olarak Ermeniler ve özel olarak Kudüs Ermenileri için büyük alt üst oluşların yaşandığı bir dönemdi. Çok sayıda soykırım sürgününün gelişini, on yıllar süren, hâlâ da etkileri devam eden istikrarsızlık ve savaş izledi. İsrail ve Filistin’deki politik koşullar, bölgedeki Ermeni nüfusunun çok azalmasına neden oldu. Genel olarak Hıristiyanların yaşamı da on yıllardır büyük zorluklarla devam edebiliyor. Kudüs Ermeni Patrikhanesi, başka bir deyişle (her ikisi de Hıristiyanlığın erken dönemlerinin önemli figürlerinden olan Aziz Büyük ve Aziz Küçük Yakup’dan adını alan) Aziz Yakup (Saint James) Kardeşliği Kutsal Makamı, dünyanın dört bir yanından gelen Ermeni rahiplere eğitim vermeye ve onları görevlerine hazırlamaya, aynı zamanda Kutsal Topraklar’da Ermeni yaşamının merkezi olarak işlev görmeye devam ediyor.

Kudüs’te Eski Şehir’in Ermeni mahallesinin yerleşimi, bkz. Wikimedia Commons
Armeniquarter


Referanslar ve Diğer Kaynaklar


Bizi takip edin

A mosaic dating from the 6th century, including Armenian writing, discovered during construction works in 1894

Görsele ait bilgi

1894’de inşaat çalışmaları sırasında bulunan, Ermenice yazılar da bulunan, 6. yüzyıldan kalma bir mozaik.


Atıf ve kaynak

Dickran Kouymjian’ın fotoğrafı, The Arts of Armenia, Lisbon: Calouste Gulbenkian Vakfı, 1992, Görsel/Saydam no. 165, CSU Fresno Armenian Studies Program website linkinden ulaşılabilir.


Son eklenen gerçekler

Ermeni Protestan Kilisesi Konstantinopolis’te 1846’da kuruldu.

Gerçek 94

Ermeni Protestan Kilisesi Konstantinopolis’te 1846’da...

Maraşlı Ermeniler kendilerine özgü bir geleneksel nakış sanatına sahiptir.

Gerçek 93

Maraşlı Ermeniler kendilerine özgü bir geleneksel nakış...

Türk Milli Mücadele hareketinin Erzurum Kongresi 1919’da Sanasaryan Koleji’nde toplandı.

Gerçek 92

Türk Milli Mücadele hareketinin Erzurum Kongresi 1919’da...

Korsan Kaptan Kidd Hint Okyanusu’ndaki Ermeni ticaret gemisini 1698’de ele geçirmişti.

Gerçek 91

Korsan Kaptan Kidd Hint Okyanusu’ndaki Ermeni ticaret...